Στη χώρα του «ό,τι δηλώσεις είσαι»

Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Καθημερινή Ενημέρωση 01/03/14. Πνευματικά δικαιώματα (c) Σάσσα Μεταλληνού-Chaitow. Επιτρέπεται η ηλεκτρονική αναδημοσίευση μόνο εφ’όσον συνοδεύεται από σύνδεσμο στην παρούσα σελίδα και ξεκάθαρη αναφορά στην αρθρογράφο. Απαγορεύεται κάθε είδους έντυπης αναδημοσίευσης.

 

paparounesΟ θίασος των γυμνών βασιλιάδων στο θέατρο του παραλόγου

Παραδοσιακά οι απόκριες ήταν οι μέρες που ο φτωχός γινόταν βασιλιάς για μια μέρα, ο άντρας ντυνόταν γυναίκα, και η κάθε μάσκα αποκάλυπτε τον κρυφό εαυτό και τους ευσεβείς πόθους που για τις υπόλοιπες μέρες του χρόνου έμεναν καλά κρυμμένοι.

Στην Ελλάδα όμως συμβαίνει κάτι θαυματουργό – έχουμε απόκριες όλο το χρόνο, και είναι ψέμα ότι πρέπει να ακολουθήσουμε επίπονες, σχολαστικές διαδικασίες απόκτησης γνώσης κι εμπειρίας για να γίνουμε ειδικοί σε κάποιο επάγγελμα, κάποια τέχνη, ή κάποιο γνωσιακό αντικείμενο. Αυτά είναι για τους άλλους, εδώ αρκεί πρώτα να πείσεις τον εαυτό σου και μετά να το διατυμπανίσεις.

Όποιος αμφισβητήσει την ιδιότητα που επέλεξες αντιμετωπίζεται με χλευασμό ή ενοχοποίηση: για να αμφισβητείς, θα πει ότι ζηλεύεις, για να ζηλεύεις θα πει ότι αναγνωρίζεις κατά βάθος το αξίωμα του «ειδικού»…. είτε είναι ο «πρωθυπουργός του καφενείου» (που αναφέρει και το πρόσφατο editorial της κ.Ε., 27/02), είτε ο λογιστής που έγινε φιλόσοφος, είτε ο σερβιτόρος που έγινε γιατρός (γιατί η θειά του ήταν η μαμή του χωριού) και ο μαραγκός που έγινε ηλεκτρολόγος (γιατί πιάνει και λίγο το χέρι του).

Και μη διανοηθεί κανείς να ψελλίσει «μα ξέρετε, το σπούδασα, έχω και πτυχίο…», γιατί εκεί θα ξεσπάσει η γνωστή καχυποψία: «και είναι το πτυχίο αναγνωρισμένο; Τ’ειν’αυτά τα δυτικόφερτα πράματα; Και σιγά που ξέρουν αυτοί που παριστάνουν τους ακαδημαϊκούς. Εγώ θα σου πω…» Γιατί να ακολουθήσουμε δοκιμασμένες μεθόδους και διαδικασίες (από την οργάνωση γραφείου ως την σωστή προώθηση ενός προϊόντος;) Αρκεί να έχεις ιδέες, πολλές ιδέες, να τυπώσεις και λίγες ωραίες καρτούλες με τ’όνομά σου και να φτιάξεις ένα εντυπωσιακό γραφείο. Όλα τ’αλλα είναι για τους χαζούς.

Κάπως έτσι, βρεθήκαμε με ειδικούς πάσης φύσεως που θεωρούν ότι δεν υπάρχει καμία ανάγκη για εξειδικευμένες σπουδές κι εργασιακή εμπειρία, φτάνει να είσαι λίγο πιο πονηρός από το γείτονα, και έχεις λύσει το πρόβλημά σου. Πόσο μάλλον αν έχεις και κανέναν γνωστό σε «χρήσιμο» πόστο. Κάπως έτσι γίναμε μια κοινωνία επιστημόνων και ακαδημαϊκών, συγγραφέων και φιλοσόφων, όπου όσοι έφαγαν τα νιάτα τους σπουδάζοντας κι εργαζόμενοι σε μια προσπάθεια ανάπτυξης των γνώσεων και των δεξιοτήτων τους, είναι οι χαμένοι της υπόθεσης.

Οι αιτίες αυτού του φαινομένου είναι μια λερναία ύδρα: από το σύνδρομο του Ναπολέοντα που μας χαρακτηρίζει ως χώρα, μέχρι το σύνδρομο «της ψηλής παπαρούνας», και τα αποτελέσματα είναι πασίγνωστα. Μια κοινωνία όπου το μεσοβέζικο βαφτίζεται άριστο, το άριστο βαφτίζεται ψεύτικο, ο ερασιτεχνισμός μαγκιά, και που όσοι τολμούν να ξεχωρίσουν ή βρίσκονται στο απόσπασμα, ή πρέπει να φύγουν για το εξωτερικό για να επιβιώσουν, ή να γίνουν κι αυτοί μεσοβέζικοι.

Έτσι δημιουργείται κι επαναλαμβάνεται ο φαύλος κύκλος που με τη σειρά του, παράγει μέτρια (εώς κάκιστη) παιδεία, μέτρια βιβλία, μέτριους πολιτικούς, και μια κοινωνία βασισμένη στο ψέμα και το θεαθήναι, ενώ όσοι τολμούν να αντιταθούν σ’αυτό γίνονται οι γραφικοί της ιστορίας. Η απάντηση, δεν είναι, όπως τελευταία έχει γίνει της μόδας να λέγεται, μια συστάδα οριζόντιων αλλαγών κατά το νεοφιλελεύθερο πρότυπο που θα ήθελε να κάψουμε τα χλωρά μαζί με τα ξερά και να επιβάλλουμε Δυτικά πρότυπα σε μια κοινωνία τόσο περίπλοκη όσο η δική μας.

Στην πράξη (και όχι στις ωραίες αίθουσες παθιασμένης συζήτησης) η κοινωνία και ο πολιτισμός δεν λειτουργούν έτσι και όσοι – με αφορμή ειδικά τις επερχόμενες εκλογές – το προτείνουν, ή είναι εντελώς ανιστόρητοι, ή επιμένουν να αντιμετωπίζονται οι άνθρωποι ως απλοί αριθμοί, και παρά τις φιλελεύθερες δοξασίες τους είναι καταδικασμένοι να οδηγηθούν είτε στην αποτυχία, είτε στον απολυταρχισμό.

Οι αλλαγές, ιστορικά, επιτυγχάνονται μόνο μέσα από ουσιαστικές κοινωνικές ζυμώσεις, και οι μεγαλύτεροι στρατηγικοί αναλυτές του παρελθόντος (Σουν Τσού και Μακιαβέλλι, έτσι, για αρχή) πάντοτε ξεκινούσαν από την αρχή ότι για να διοικήσεις έναν λαό, ή για να νικήσεις έναν αντίπαλο, πρέπει να τον γνωρίζεις καλύτερα από τον εαυτό σου, αλλά και να γνωρίζεις ποια στοιχεία δεν μπορείς να καθυποτάξεις.

Εάν πράγματι θέλουμε να αλλάξουν τα κακώς αυτά κείμενα, η αλλαγή πρέπει να έρθει εκ των έσω. Και αυτό θέλει δύο πράγματα: αφενός οι ψηλές παπαρούνες να σταματήσουν να σκύβουν, αφετέρου, οι επίδοξοι άρχοντες να αποκτήσουν κανονικά ρούχα στη θέση της αποκριάτικης μάσκας και της αυτοκρατορικής τους γύμνιας.

Σύνδρομο του Ναπολέοντα:

Το ψυχολογικό σύμπλεγμα κατωτερότητας που παρουσιάζουν οι άνθρωποι που κατά βάθος γνωρίζουν την ανεπάρκειά τους, με αποτέλεσμα να κατακρίνουν και να απαξιώνουν κάθε φαινόμενο που θα τους κάνει να αισθάνονται κατώτεροι.

Σουν Τσου
sun_tzu_strategy(544 π.Χ. – 496 π.Χ.) : Κινέζος στρατηγός φημισμένος για το σύγγραμμά του «Η Τέχνη του Πολέμου»:

«Παρίστανε τον κατώτερο και ενθάρρυνε την αλαζονεία του εχθρού»

«Αν γνωρίζεις τον εχθρό σου και γνωρίζεις τον εαυτό σου, δεν θα κινδυνέψεις σε εκατό μάχες. Αν δεν γνωρίζεις τον εχθρό σου αλλά γνωρίζεις τον εαυτό σου, θα κερδίσεις τη μία μάχη αλλά θα χάσεις την επόμενη. Αν δεν γνωρίζεις ούτε τον εχθρό σου, ούτε τον εαυτό σου, θα κινδυνέψεις σε όλες τις μάχες».

«Το να κερδίσεις εκατό μάχες δεν είναι η επιτομή της δεξιοτεχνίας. Το να καταβάλλεις τον εχθρό χωρίς να δώσεις μάχη είναι η επιτομή της δεξιοτεχνίας».

Σύνδρομο της ψηλής παπαρούνας:

tall-poppy1Το κοινωνικό φαινόμενο κατά το οποίο όσοι ξεχωρίζουν επάξια από τον μέσο όρο, γίνονται δέκτες κατάκρισης κι ενδεχομένως, βίας ή συκοφαντίας, προκειμένου να «χαμηλώσουν το ανάστημά τους» και να ενταχθούν στον μέσο όρο.

Νίκολο Μακιαβέλι (1469-1527):

Santi_di_Tito_-_Niccolo_Machiavellis_portrait_headcrop«Ένας συνετός άνθρωπος θα πρέπει πάντα να ακολουθεί το μονοπάτι που περπάτησαν οι μεγάλοι που προπορεύτηκαν και να αντιγράφουν τους άριστους».

«Πρέπει να θυμόμαστε ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο δύσκολο να ελέγχξουμε, πιο επικίνδυνο να διεξάγουμε, ή πιο αβέβαιο, από το να κάνουμε την αρχή στην εισαγωγή μιας νέας τάξης πραγμάτων. Γιατί ο καινοτόμος έχει ως εχθρούς του όλους όσους τα έχουν πάει καλά με τις παλιές συνθήκες, και χλιαρούς υποστηρικτές εκείνους που ίσως να τα πάνε καλά με τις νέες συνθήκες. Αυτή η χλιαρότητα εμφανίζεται εν μέρει λόγω του φόβου των αντιπάλων που έχουν τους νόμους με το μέρος τους, κι εν μέρει λόγω της καχυποψίας των ανθρώπων, που δεν πιστεύουν εύκολα στα νέα πράγματα μέχρι να έχουν μακρά εμπειρία αυτών».