ΣΙΩΠΗΛΗ ΠΟΙΗΣΗ: Το Κάλλος και οι υπαρξιακοί προβληματισμοί στην τέχνη (βασανίζομαι….λάθως)*

[box type=”info”] Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ (Ελ. Τύπος) το Σάββατο 19/10/13. Επιτρέπεται η ηλεκτρονική αναδημοσίευση μόνο εφόσον αναδημοσιευτεί το πλήρες κείμενο, με ξεκάθαρη απόδοση στη συγγραφέα Sasha Μεταλληνού-Chaitow,  μαζί με σύνδεσμο στην παρούσα σελίδα. Απαγορεύεται κάθε είδους έντυπη αναδημοσίευση[/box]
Η επίσημη αφίσα της έκθεσης της Μαδρίτης

Η επίσημη αφίσα της έκθεσης της Μαδρίτης

«Η πραγματική ουσία της τέχνης της εποχής μας είναι πολύ μακριά και πρέπει να αναζητηθεί στο περιθώριο»

Με τα λόγια αυτά πριν από λίγους μήνες απευθύνθηκε ένα κάλεσμα σε ζωγράφους από την Ισπανική πολιτιστική ομάδα Αίρεση και Κάλλος (Herejia y Belleza) που εδρεύει στο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης. Το αποτέλεσμα: η πρώτη διεθνής έκθεση νεοσυμβολιστικής ζωγραφικής που λαμβάνει χώρα στην Ευρώπη εδώ και τουλάχιστον εκατό χρόνια με γενικό τίτλο Για το Κάλλος και το Πνεύμα στην Τέχνη. Η έκθεση διεξάγεται στο Κέντρο Τεχνών του Αυτόνομου Πανεπιστημίου Μαδρίτης με διάρκεια από την 31η Οκτωβρίου ως την 30η Νοεμβρίου.

Συμμετέχουν 29 ζωγράφοι με 37 πρωτότυπα έργα που καλύπτουν το φάσμα των εικαστικών τεχνών και με κεντρικές θεματικές ενότητες εκείνες που έξηψαν τη φαντασία των ξεχασμένων – στις μέρες μας – Συμβολιστών της Μπελ Επόκ: Η μοιραία γυναίκα, οι νυχτερινές διαδρομές, οι εσχατολογικοί προβληματισμοί, οι έκπτωτοι άγγελοι, οι καταραμένοι ποιητές και η μεταμόρφωση εκφράζονται εκ νέου μέσα από τα μάτια δημιουργών του 21ου αιώνα. Η έκθεση πλαισιώνεται από μια σειρά ετήσιων εκδηλώσεων που διοργανώνει η Semana Gotica de Madrid (Γοτθική Εβδομάδα Μαδρίτης), με ομιλίες για την αισθητική και τη φιλοσοφία της τέχνης, όπως και θεατρικές και μουσικές παραστάσεις.

Με την εκδήλωση αυτή οι διοργανωτές προσκαλούν σε μια εκ νέου εξερεύνηση της Συμβολικής έκφρασης μέσα από το πρίσμα της εποχής μας, αναγνωρίζοντας ότι οι αρχετυπικές εικόνες των Συμβολιστών εξακολουθούν να αποτελούν ισχυρά όπλα επικοινωνίας στην φαρέτρα κάθε καλλιτέχνη, που ωστόσο ανήκουν στον κατεξοχήν περιθωριακό κόσμο της τέχνης, μακριά από τις κοσμικές, μοδάτες γκαλερί και την εμπορικοποίηση της τέχνης.

Ο Συμβολισμός είναι ένα καλλιτεχνικό ρεύμα που πλάθει και προτείνει νοήματα, που θέτει τον διάλογο μεταξύ θεατή και συμβολικής εικόνας ως προτεραιότητα, επισκιάζοντας την προσωπολατρία του καλλιτέχνη που είναι κεντρικό γνώρισμα της μεταμοντέρνας αφηρημένης τέχνης. Αντλεί από μυθικά αφηγήματα όλων των εποχών για να θέσει προβληματισμούς και να προτείνει νέες οπτικές επάνω σε διαχρονικά ζητήματα. Εξερευνά υπαρξιακούς προβληματισμούς – όχι του εκάστοτε βασανισμένου καλλιτέχνη, αλλά εκείνα τα ζητήματα που μας αφορούν όλους: του θανάτου και του έρωτα, της αναζήτησης νοήματος στο παρόν της εφήμερης ανθρώπινης ύπαρξης.

Το περιεχόμενο και οι προβληματισμοί δεν διαφέρουν και πολύ από τις ποιητικές διαδρομές της low bap ή της τέχνης του δρόμου, ούτε, όπως τονίζουν άλλωστε οι διοργανωτές, φιλοδοξούν να εξευγενίσουν ή να καταστήσουν mainstream αυτού του είδους την έκφραση – «οι καλλιτεχνικές προτάσεις της έκθεσης βασίζονται στις Συμβολικές εικόνες αλλά επανερμηνεύονται μέσα στις παραμέτρους της αντικουλτούρας,της αντι-τέχνης, ενάντια στην αγορά και το κατεστημένο».

Όχι βεβαίως ως κενή κραυγή αναίτιας επανάστασης, αλλά γιατί η κουλτούρα, ο πολιτισμός, η τέχνη, η ποίηση, δεν ανήκουν σε κλειστά γυαλιστερά σαλόνια και γυάλινες προθήκες. Ο πολιτισμός δεν κατασκευάζεται σε μινιμάλ υπερσύγχρονα εργαστήρια, αλλά στο δρόμο, στα καφενεία, σε στριμωγμένα βιβλιοδετεία και παλιές αποθήκες που ξαναγεννιούνται ως εργαστήρια καλλιτεχνών, στις άυπνες νύχτες αφανών ποιητών.

4 (1)Η στιγμή της γέννας του πολιτισμού μυρίζει καφέ, τσιγάρο και υγρασία, είναι πιο εύκολη στο σκοτάδι, αντιμάχεται καθημερινά το ψυχρό φως της μέρας, στολίζοντας τοίχους στη τσιμεντένια μητρόπολη και αντηχώντας στις ράγες του τρένου που κουβαλά εκατοντάδες ψυχές στην καθημερινή τους ρουτίνα.

Όχι, δεν είναι μια ρομαντική εξιδανικευμένη εικόνα της τέχνης αυτή, γιατί αυτό που θέλει να τονίσει η Έκθεση Νεοσυμβολιστών είναι αφενός ότι η τέχνη μας ανήκει, αφετέρου ότι μας αφορά όλους.

Είναι αξιοθαύμαστο το γεγονός ότι αυτή η πρωτοβουλία και η καλά εδραιωμένη ομάδα διοργάνωσης στη Μαδρίτη δεν αποτελείται από κάποια περιθωριακή, πολιτικοποιημένη κολεκτίβα (όπως συχνά βαφτίζουν τα συμβατικά ΜΜΕ της χώρας μας αυτού του είδους τις συλλογικές προσπάθειες). Η έκθεση της Μαδρίτης συνδιοργανώνεται από τρεις διαφορετικούς πολιτιστικούς φορείς, και όλα τα στελέχη τους είναι μέλη του διδακτικού προσωπικού σε διάφορα Ισπανικά πανεπιστήμια. Η έκθεση φιλοξενείται από το Κέντρο Πολιτισμού του Πανεπιστημίου της Μαδρίτης (που στις εγκαταστάσεις της διαθέτει μουσείο πολιτισμού και καλλιτεχνικά εργαστήρια), ενώ χορηγοί της έκθεσης είναι το Ισπανικό Υπουργείο Πολιτισμού και το ίδιο το πανεπιστήμιο.

Ως γνωστόν, ο Ισπανικός πληθυσμός και ειδικά η νεολαία αντιμετωπίζει τις ίδιες δυσκολίες που βιώνουμε και στην Ελλάδα: ανεργία, λιτότητα, φτώχεια και ανέχεια. Έχουν κλέψει κι εκείνων τα όνειρα. Αλλά σε αντίθεση με μας – με κάποιες λαμπρές εξαιρέσεις βεβαίως – εκείνοι αγωνίζονται, όχι με άναρθρες κραυγές και κενά συνθήματα, αλλά με την σύμπνοια και τη συλλογική δημιουργικότητα που μόνο τέχνη της αγέλης δεν είναι…

Γιατί γνωρίζουν ότι σε εποχές αναταραχών όπως αυτή που διανύουμε, μόνο οι ιστορίες που αφηγούμαστε και η κοινή αναζήτηση νοήματος μπορεί να θεμελιώσει εκ νέου ένα πιο φωτεινό αύριο. Όχι η απεικόνιση της απελπισίας και του αδιέξοδου, αλλά η απεικόνιση των ιδανικών, των ονειρόκοσμων, οι φωνές των ποιητών του δρόμου που επιμένουν να ποιούν ενάντια στο σκοτάδι. Ο Συμβολισμός είναι το ιδανικό όχημα για αυτού του είδους τους προβληματισμούς καθότι είναι μια εικαστική γλώσσα που υπερβαίνει τη λογική και τις γεωγραφικές, ακόμη και τις πολιτισμικές αποστάσεις. Και την προσπάθεια αυτή τη στηρίζουν οι θεσμοί, θέτοντας τα ιδρύματα παιδείας και πολιτισμού εμπράκτως στην υπηρεσία της κοινωνίας, αντί να την υποσκάπτουν ή να την περιφρονούν.

Στην Ελλάδα μας υπάρχουν πολλές ομάδες νέων, όπως και μεμονωμένα άτομα με τα ίδια όνειρα, που αγωνίζονται για την επικράτηση της ομορφιάς και της αυθόρμητης δημιουργικότητας ενάντια στην αποσύνθεση. Οι περισσότεροι εργάζονται σε κάθε λογής χειρωνακτικής εργασίας – αν βέβαια μπορούν να βρουν εργασία – προκειμένου να στηρίξουν τα όνειρά τους. Όλοι τους αγωνίζονται να διατηρήσουν και να μοιραστούν τον δημιουργικό τους παλμό, και κανείς τους δεν ονειρεύεται κρυστάλλινες σαμπάνιες και λουστρίνι παπουτσάκι τη βραδιά των εγκαινίων.

3Ζωγραφίζουν τα πολύχρωμα όνειρά τους σε φθαρμένα μπετά, τραγουδούν τη ζωή σε ντουμανιασμένα υπόγεια, ανακυκλώνουν τα λασπωμένα θρύψαλα της καθημερινότητας σε έργα που ανασαίνουν, που μας λένε δημιούργησε, ζήσε, κέντησε τα κομμάτια της σπασμένης πραγματικότητας σε κάτι νέο, κάτι ζωντανό, κάτι αληθινό. Σε πείσμα των όσων βιώνουμε. Και το θέμα είναι ότι εκείνοι οι ονειροπόλοι το τολμούν, αλλά στην πραγματικότητα μπορούμε όλοι να το κάνουμε. Αρκεί να τολμήσουμε. Να ζήσουμε σε πείσμα του διχασμού που από τη μία θέλει τα δήθεν σαλόνια, και από την άλλη αναστενάζει από τις πιέσεις των καιρών.

Ήταν μεγάλη έκπληξη όταν επικοινώνησε μαζί μου ο συντονιστής της κριτικής επιτροπής Πέδρο Ορτέγκα, ζητώντας μου ένα άρθρο και μια διάλεξη για την αισθητική των Συμβολιστών και το ρόλο του στις μέρες μας. Η κατακλείδα ποια είναι;

Η Συμβολική τέχνη είναι πρωτίστως ένα εργαλείο επικοινωνίας και παιδείας, που μπορεί να μεταδώσει τα αφηγήματα που μας ενώνουν, την ιστορία στην οποία ανήκουμε, και να θέσει τα μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα μέσα από μια συμβολική γλώσσα που είναι κοινή σε όλους μας. Η γλώσσα αυτή φέρνει τον καλλιτέχνη και τον θεατή σε έναν διαρκή διάλογο που συνεχίζει για πολύ καιρό αφού κλείσουν τα φώτα της γκαλερί, και αυτή είναι μια κατεξοχήν πράξη δημιουργίας, ή εμψύχωσης ενός έργου.

Όποιο και να είναι το θέμα, όποιο και να είναι το μέσο που επιλέξει ο εκάστοτε καλλιτέχνης, το κεντρικό γνώρισμα του Συμβολισμού είναι ότι πρέπει να εμπεριέχει ένα νόημα,και αποτελεί μια μορφή επικοινωνίας που προσπερνά τη γραμμική, ορθολογική σκέψη. Για την αποτελεσματική απόδοση και αποκωδικοποίηση αυτών των νοημάτων, πράγματι γίνεσαι μικρός δημιουργός. Και αν μπορείς να το κάνεις με ιδέες, μπορείς να το κάνεις με κάθε πτυχή της ζωής, που σημαίνει ότι στην πραγματικότητα δεν είμαστε έρμαια της τύχης μας.

Οι Μαδριλένοι το γνωρίζουν αυτό, και δίνουν βήμα στις φωνές που μπορούν, συλλογικά, να δώσουν νέα πνοή στην ανεμοδαρμένη κοινωνία τους. Εμείς άραγε, θα μπορέσουμε ποτέ να κάνουμε το ίδιο, ή θα συνεχίσουμε ο καθένας να ποτίζει τον κήπο του ευχόμενος να ψοφήσει η κατσίκα του γείτονα;

This slideshow requires JavaScript.

*Όχι, το «λάθως» δεν είναι τυπογραφικό «λάθος» :)

Περισσότερα:

Πληροφορίες για την έκθεση νεοσυμβολισμού στη Μαδρίτη:

http://www.semanagoticademadrid.com/en/sgmart.html (Αγγλικά)

http://www.herejiaybelleza.com/salonneo/ (Ισπανικά)

http://sashachaitow.co.uk/for-beauty-and-the-spirit-in-art-1st-neo-symbolist-salon-madrid-2013/ (Αγγλικά)

Η εικόνα που εμφανίζεται στην κεντρική σελίδα είναι του γνωστού graffiti artist SONKE.

[box type=”info”] Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ (Ελ. Τύπος) το Σάββατο 19/10/13. Επιτρέπεται η ηλεκτρονική αναδημοσίευση μόνο εφόσον αναδημοσιευτεί το πλήρες κείμενο,  με ξεκάθαρη απόδοση στη συγγραφέα Sasha Μεταλληνού-Chaitow, μαζί με σύνδεσμο στην παρούσα σελίδα. Απαγορεύεται κάθε είδους έντυπη αναδημοσίευση[/box]